Ávvudeami birra

Geassemánu 11. beaivvi 2013 lea čuođi jagi áigi go nissonat ožžo dievas jienastanvuoigatvuođa seamma dásis go dievdduin. Norga lei vuosttaš riikkaid gaskkas máilmmis mii mieđihii dábálaš jienastanvuoigatvuođa sihke nissoniidda ja dievdduide.
Ráđđehus háliida ávvudit jienastanvuoigatvuođaávvudeami doaluid bakte miehta riikka. Danin ráđđehus jagi 2009 nammadii lávdegotti mii ovddasvástida dáid ávvodoaluid. Lávdegoddi ovddasvástida ráđđehusa virggálaš ávvoprográmma. Seammás lea leamašan mihtomearrin movttiidahttit earáid, sihke ásahusaid, organisašuvnnaid ja ovttaskas olbmuid, sihke oassádallat ja searvat ávvudeapmái.
Lávdegotti mihttomearri lea olahit  ávvudeami mii dagaha beroštumi ja doarjaga min demokratiija dehálaš beliide, nugomat jienastanvuoigatvuođa ja dásseárvvu, searvan ja  ovddastusa. Jus don ja du organisašuvdna háliida searvat, de sáhtát oažžut eanet dieđuid doaluid birra ja vejolašvuođa ohcat doarjaga min neahttasiidduin.


Áittan ruovttuid vuostá
«Mii eat goassege eahpidan ahte galggaimet vuoittu joksat, muhto ahte vuoitu galggai šaddat nu stuoris ja dievaslaš, nu jaskat ja čáppat, nu movt dán eahkeda, dan gal eat goassege niegadange ». Nu dajai jienastanvuoigatvuođaáŋggirdeaddji Gina Krog Stuorradikki presideantagoddái maŋŋil jienasteami jagi 1913. Dalle lei 28 jagi áigi go son vuolggahii jurdaga ásahit vuosttaš searvvi mii galggai bargat nisooniid jienastanvuoigatvuođa ovddas Norggas, ja 23 jagi áigi go Stuorradiggi vuosttaš geardde meannudii evttohusa mas árvaluvvui addit nissoniidda jienastanvuoigatvuođa go mii dievdduin lei. Dalle, jagi 1890, árvalus hilgojuvvui 70 jienain 44 jienaid vuostá.
Máŋga stuorradiggeáirasa oaivvildedje 1890 ahte nissonolbmuid luondu eastadii searvama politihkalaš doibmii. Sii ákkastalle ahte goappaš sohkabeliin lei goabbatge lunddolaš bargosuorgi ja ahte dásseárvu danin lei eahpevuogálaš.  Konstitušuvdnalávdegotti eanetlohku gomihii evttohusa dainna ja ákkastalle ahte luoitimis nissonolbmuid politihkkii livččii šaddan vahágiin bearrašii ja eastadan su bargamis barggu mii lunddolaččat gulai nissonolbmui. Máŋggas oaivvildedje ahte vearrámus boađus jus mieđihit nissoniidda jienastanvuoigatvuođa sáhtii šaddat goarádussan bearášeallimii.
Jagi 1913 lei mielladilli rievdan. Dalle go ášši ovddiduvvui Stuorradiggái ledje buot bellodagaid prográmmain dábálaš jienastanvuoigatvuohta nissoniidda. Ii oktage váldán sáni digaštallamis, ja buot áirasat jienastedje evttohusa beali. Nu nissonolbmuid jienastanvuoigatvuođa gižžu loahpahuvvi vuoittuin, 99 jagi maŋŋil go Norga oaččui vuođđolága mas mearriduvvui ahte norgga álbmot dat galggai stivre riikka.


Ovddasmannimearrádus
Máilmmiviidosaččat lei Norga njunnošis dán suorggis. Golbma stáhta mat dalle vel eai lean iešheanalaččat, gal ledje ovdalis dán mearridan, Ođđa Zealand 1893:is, Australia 1902:is ja Suopma 1906:is. Muhto Norga lei vuosttaš iešheanalaš stáhta máilmmis mii mearridii dábálaš jienastanvuoigatvuođa sihke nissoniidda ja dievdduide. Jienastanvuoigatvuođa bakte láhččojuvvui formálalaš vuođđu nissoniidda searvamis servodaga mearrádusaide seamma dásis go dievddut. Váibmoášši mas ledje ruohttasat maŋás ránska revolušuvdnii ja čuvgehusáigái lei vuitojuvvon.
2013 ávvudeapmi fuomášuhttá dán dehálaš jagi norgalaš historjjás, ja demokratiijaovdáneami mii das rájes lea dáhpáhuvvan. Muhto geahččat maiddái ovddasguvlui seammásgo jearrat mii sáhttá dahkkot vai ain ovdánahttit demokratiija dálá áiggis. Dehálaš čoavddasánit dás leat politihkalaš oassálastin válggain ja searvan politihkkii. Dát guoská earenoamážiid joavkkuide geain lea vuollegis ovddasteapmi ja heajos válgaoassálastin, nugomat nuoraide ja olbmuide geain lea sisafárrejeaddji duogáš.


Liŋkat:

Lávdegoddi

Jienastanvuoigatvuođalávdegoddi
Jagi 2009 nammadii ráđđehus lávdegotti mii galggai bargat Jienastanvuoigatvuođaávvudemiin ja árvalit doaimmaid ja láidestit virggálaš ávvudeami. lávdegottis leat gávcci (8) miellahtu ja BLD lea čállingoddi.


Lávdegotti jođiheaddji:
Kirsti Kolle Grøndahl, Norgga vuosttaš nissonlaš Stuorradiggepresideanta (1993-2001), ovddeš stáhtaráđđi, dál Buskerud fylkkamánni.

Lávdegotti eará lahttut leat:
Ola Torgeir Lånke, ovddeš stuorradiggeáirras (Rá.B.), báhppa ja Nidaros bismagodderáđi jođiheaddji.
Jan Monsbakken, Norgga Nissoniid Sanitehtasearvvi earenoamášráđđeaddi
Cathrine Sandnes, Samtiden redaktevra
Shakeel Rehman, dulka ja stivralahttu LIM fierpmádagas (Likestilling (dásseárvu), Integrering (searvadahttin), Mangfold (girjáivuohta))
Monica Larsson, Norgga Rockasearvvi ovddeš jođiheaddji, bargá dal Kulturgaskkusteaddjit
Hege Skjeie, Oslo Universiteahta stáhtadieđaprofessor, ráđđehusa dásseárvolávdegotti jođiheaddji.
Torild Skar, Norgga vuosttaš nissonlaš láhkadiggepresideanta (1973-77), ovddeš sadjásaš olgoriikaráđđi, dál seniordutki, Norsk Kvinnesaksforening jođiheaddji

Čállingoddi BLD:as:
Kurt Ole Linn, BLD seniorráđđeaddi


Lávdegotti fápmudus

Dábálaš jienastanvuoigatvuođa virggálaš ávvudeami lávdegottis galgá lea váldoovddasvástádus  plánet dábálaš jienastanvuoigatvuođa 100- jagi virggálaš ávvudeami jagi 2013:is. Mearriduvvon rámmaid vuođul, galgá lávdegoddi hábmet ávvudeami prográmmajulggaštusa oktan váldoprinsihpaiguin ja guoddi elemeanttaiguin.
Lávdegoddi galgá evttohit ja vuolggahit suorgerasttildeaddji doaimmaid, guoimmuhemiid ja čalmmustemiid guovddáš, guovlulaš, ja riikkaidgaskasaš dásis.
Lávdegoddi galgá váikkuhit dasa ahte plánat ovddiduvvojit ja vuolggahit koordinerema ja ovttasbarggu áššáiguoskevaš beliiguin. Lávdegoddi galgá olahit govdadit oktavuođaid ja koordinerema eará doaimmaiguin, prošeavttaiguin ja doaluiguin mat leat relevánta ávvodoaluide. Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeantas lea ovddasvástida lávdegotti barggu.
Lávdegoddi galgá jahkásaččat raportta bakte departementii dieđihit barggu ovdáneami.


Doalut

Oasálaččat nugomat eaktodáhtolaš organisašuvnnat, kulturásahusat, fylkkasuohkanat, suohkanat, skuvllat girjerádjosat jna ávžžuhuvvojit ávvudit jienastanvuoigatvuođaávvudeami jagi 2013:is. Dát sáhttá eandalii laktojuvvot oktii soames daid doaluide maid Jienastanvuoigatvuođalávdegoddi ovddasvástida. Jienastanvuoigatvuođalávdegoddi sávvá ahte sin árvalusat sáhttet earáid movttiidahttit, ja báikkálaš lágideaddjit ožžot áinnas atnui váldit jurdagiid maid lávdegoddi lea árvalan.
Lávdegoddi bargá ollásit plánenbargguin ja leat bargamin virggálaš ávvudanprográmmain. Dat almmuhuvvo maŋŋelis. Jienastanvuoigatvuođalávdegoddi  lea dál juo merkon soames beivviid ja áigodagaid dihto doaluide:
 
2013 riikkaidgaskasaš nissonbeaivi

 
Lávdegoddi lea mearridan stuorit našunála njukčamánu 8.beaivvi doaluid, mii lea geasuheaddjin olles Norgii. Seammás sávvá lávdegoddi ahte dat beaivi ávvuduvvo miehta riikka, máŋgga ja iešguđet ládje. Lávdegoddi sávvá ahte njukčamanu 8. beaivi 2013 geavahuvvo govdadit čalmmustahttimis nisson- ja dásseárvopolitihkalaš fáttáid  almmolaš digaštallamin dán jagi, báikkálaš, našunála ja riikkaidgaskasaš dásis. Suohkanat ja fylkkasuohkanat bivdojuvvojit láhčet dán ávvudeami.
Jienastanvuoigatvuođavahku 2013 geassemánu 11.-20. beivviid
Geassemánu 11. beaivvi 1913 mearridii ovttajienalaš stuorradiggi dábálaš jienastanvuoigatvuođa. Geassemánu 20. beaivvi lea Gina Krog šaddanbeaivi (vrd. ’Njeallje beakkálmasa). Lávdegoddi sávvá ahte báikkálaš ja guovlulaš dásis geavahit dáid čuvges jahkodaga beivviid báikkálaš ja álbmotlaš doaluide miehta riikka. Ávvudeami fáttát sáhttet leat nugomat jienastanvuoigatvuohta, ovddasteapmi, riikkavulošvuohta, válgaoassálastin ja dásseárvu.
Demokratiijaáŋggirdeapmi ovdal 2013 stuorradiggeválgga
Jienastanvuoigatvuođalávdegoddi háliida movttiidahttit beroštumi jienastanvuoigatvuhtii mii dagaha ahte eatnasat geavahit jienastanvuoigatvuođa válggain jagi 2013:is. Mihttomearrin lea govdadit movttiidahttit sihke vuosttaš geardde jienasteddjiid ja buot jienasteddjiid. Jienastanvuoigatvuođalávdegoddi sávvá ahte bellodagat, ja eará demokráhtalaš ásahusat ja organisašuvnnat bidjet demokratiijadoarjuma almmolaš ságastallamii maŋimus vahkuid ovdal stuorradiggeválgga jagi 2013.
Jienastanvuoigatvuođalávdegotti doalut leat rahppasat buohkaide, ja sávvet ahte earátge servet njukčamánu 8.beaivvi doaluide, jienastanvuoigatvuođavahkus ja ovdal stuorradiggeválggaid.

Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet,  Akersgata 59, Postboks 8036 Dep, 0030 Oslo   |   Tlf: 22 24 90 90, Faks: 22 24 95 15 

E-post: stemmerettsjubileet@bld.dep.no  |  Nettredaktør: Linda Sørfjord |  Ansvarlig redaktør: Maria Brit Espinoza

Kontaktpersoner Stemmerettsjubileet: Kurt Ole Linn, kol@bld.dep.no, 22 24 24 70 

© Copyright 2017 Stemmerettsjubileet 1913 - 2013.